Eenzaamheid: wat het is en wat onderzoek laat zien

Bijgewerkt · elke bewering geciteerd uit de bron

Geschreven met AI, beweringen automatisch gecontroleerd tegen de geciteerde bronnen

Titels van studies en tijdschriften staan in de oorspronkelijke taal.

Kort antwoord

Eenzaamheid is de pijnlijke kloof tussen de relaties die iemand heeft en de relaties die iemand zou willen hebben. Ze komt in veel landen voor en hangt samen met depressie en sterfterisico. Psychologische programma's, sociale steun en sommige digitale vormen verminderden eenzaamheid in onderzoeken, maar de bewijskwaliteit is vaak laag.

Kort samengevat

Eenzaamheid is de pijnlijke kloof tussen de relaties die iemand heeft en diegene zou willen. Ze hangt samen met depressie en een hoger risico op vroegtijdig overlijden. Psychologische programma's, sociale steun en sommige digitale vormen kunnen eenzaamheid verminderen, maar de effecten zijn vaak klein. [C2][C3][C4]

Wat eenzaamheid is en hoe ze zich uit

Eenzaamheid is subjectief: twee mensen kunnen evenveel contacten hebben, terwijl slechts één zich eenzaam voelt. Sociale isolatie is een objectief gebrek aan contact en deelname. De twee kunnen samen of afzonderlijk voorkomen. [C8][C9]

Eenzaamheid wordt meestal gemeten met korte zelfrapportagevragenlijsten. Verschillende schalen en afkapwaarden leveren verschillende prevalenties op. Wereldwijde gegevens omvatten 113 landen en gebieden; de dekking verschilt per leeftijdsgroep. [C1][C1][C1]

Bij adolescenten liep de prevalentie uiteen van 9,2% tot 14,4%. Voor volwassenen konden schattingen alleen voor Europa worden samengevoegd. Eenzaamheid hangt ook samen met vroegtijdige sterfte en depressie, maar dit zijn verbanden en geen bewijs van causaliteit. [C1][C1]

Wat onderzoek laat zien per aanpak

Psychologische en cognitieve benaderingen

Cognitieve programma's helpen sociale situaties opnieuw te beoordelen. Benaderingen rond het verdragen van ongemak, gedragsactivatie en sociale vaardigheidstraining kunnen contacten geleidelijk opbouwen. Groepsinterventies, langere en frequentere sessies lieten grotere effecten zien. [C2][C3][C7]

Sociale steun en groepsactiviteiten

Groepsactiviteiten, steun van lotgenoten en begeleiding kunnen sociale contacten uitbreiden. Onderzoek bij zelfstandig wonende ouderen vond voordelen van sociale steun. In langdurige zorg waren de meeste effecten klein; dierondersteunde therapie had het grootste effect, maar de bewijskwaliteit was zeer laag. [C7][C7]

Digitale interventies

Digitale programma's met groeps- of sociale componenten, groepsactiviteiten en robot huisdieren lieten voordelen zien. Eenvoudig sociaal contact, individuele zelfgestuurde activiteiten en gespreksrobots hadden beperkte invloed. Het bewijs kende vertekening, heterogeniteit en weinig langetermijnfollow-up. [C8][C4][C4]

Jongvolwassenen

Bij jongvolwassenen lieten zes studies een gemiddelde afname van depressie zien, maar de afname van eenzaamheid was niet statistisch significant. Er is meer kwalitatief onderzoek nodig. [C5][C5]

Beperkingen en onzekerheid

Prevalentiecijfers hangen af van zelfrapportageschalen. Interventiestudies zijn vaak klein, heterogeen en kortdurend. Verbanden met depressie en sterfte komen vooral uit observationele studies; omgekeerde causaliteit en verstorende factoren blijven mogelijk. [C5][C6][C6]

Wanneer professionele hulp kan helpen

Zoek meer steun wanneer eenzaamheid weken aanhoudt, samengaat met somberheid, verlies van interesse of veranderingen in slaap of eetlust, of leidt tot het vermijden van belangrijke contacten. Groepsactiviteiten met een gezamenlijk doel kunnen na een verhuizing, verlies of pensionering een natuurlijke eerste stap zijn. [C7][C1]

Bij depressieve gevoelens, angst of gedachten aan zelfbeschadiging is het verstandig een professional te spreken. Een zorgverlener kan helpen eenzaamheid te onderscheiden van een depressieve episode en passende ondersteuning bespreken. [C4][C5][C2]

FAQ

Wat is het verschil tussen eenzaamheid en sociale isolatie?

Sociale isolatie is een objectief gebrek aan contact; eenzaamheid is een subjectief gevoel. Beide hangen samen met een hoger risico op vroegtijdig overlijden. [C3][C7]

Is eenzaamheid slecht voor de gezondheid?

Onderzoek toont verbanden met vroegtijdig overlijden en depressie, maar bewijst niet dat eenzaamheid deze aandoeningen veroorzaakt. [C7][C9][C2]

Kan eenzaamheid worden verminderd?

Psychologische programma's, sociale steun en sommige digitale vormen verminderden eenzaamheid in onderzoeken. De effecten waren vaak klein en de bewijskwaliteit laag. [C3][C4]

Helpen digitale hulpmiddelen tegen eenzaamheid?

Sommige groepsgerichte digitale programma's en robot huisdieren kunnen helpen; eenvoudige contactinterventies en zelfgestuurde activiteiten hadden beperkte invloed. [C5][C8][C4]

Welke interventies werken het best bij ouderen?

Groepsinterventies, langere en frequentere sessies en cognitieve benaderingen lieten grotere effecten zien. Sociale steun hielp eveneens bij zelfstandig wonende ouderen. [C5][C5]

Zelfhulpinformatie vervangt geen zorgverlener. Neem bij ernstige of aanhoudende klachten, of gedachten aan zelfbeschadiging, contact op met een professional of lokale hulpdiensten.[C7][C8]

Hoe zeker is dit?

Eenzaamheid wordt meestal gemeten met zelfrapportageschalen, waardoor prevalentiecijfers afhangen van het meetinstrument en de afkapwaarden. Schattingen voor volwassenen konden alleen voor Europa worden samengevoegd. Interventiestudies zijn vaak klein, heterogeen en kortdurend. De grootste effecten komen uit langdurige zorg, waar voorzichtigheid nodig is. Verbanden met depressie en sterfte komen vooral uit observationeel onderzoek.

Beweringen en bewijs

  1. [C1]Vastgesteld

    Een systematische review en meta-analyse van nationaal representatieve steekproeven vond prevalentiecijfers voor 113 landen of gebieden; bij adolescenten liep de gepoolde prevalentie uiteen van 9,2% in Zuidoost-Azië tot 14,4% in het oostelijke Middellandse Zeegebied.

    “Prevalence data were available for 113 countries or territories, according to official WHO nomenclature for regions, from 57 studies”

    [S1] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Not stated in abstract

    “The pooled prevalence of loneliness for adolescents ranged from 9.2% (95% confidence interval 6.8% to 12.4%) in South-East Asia to 14.4% (12.2% to 17.1%) in the Eastern Mediterranean region”

    [S1] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Not stated in abstract

    “Data were available for adolescents (12-17 years) in 77 countries or territories, young adults (18-29 years) in 30 countries, middle aged adults (30-59 years) in 32 countries, and older adults (≥60 years) in 40 countries”

    [S1] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Not stated in abstract

    “the highest in eastern European countries (7.5%, 5.9% to 9.4% for young adults; 9.6%, 7.7% to 12.0% for middle aged adults; and 21.3%, 18.7% to 24.2% for older adults)”

    [S1] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Not stated in abstract

    Beperking: Voor volwassenen kon de meta-analyse alleen voor Europa worden uitgevoerd; de auteurs wijzen op schaarse gegevens en methodologische heterogeniteit.

  2. [C2]Vastgesteld

    In een meta-analyse van prospectieve studies hing eenzaamheid samen met 1,26 keer hogere odds op eerder overlijden, sociale isolatie met 1,29 keer hogere odds en alleen wonen met 1,32 keer hogere odds.

    “social isolation odds ratio (OR) = 1.29, loneliness OR = 1.26, and living alone OR = 1.32, corresponding to an average of 29%, 26%, and 32% increased likelihood of mortality”

    [S2] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Not stated in abstract

    “the influence of both objective and subjective social isolation on risk for mortality is comparable with well-established risk factors for mortality”

    [S2] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Not stated in abstract

    Beperking: De resultaten verschillen naar leeftijd; sociale tekorten voorspelden overlijden sterker in jongere steekproeven.

  3. [C3]Afhankelijk van de context

    In een meta-analyse van 88 studies met 40.068 mensen had eenzaamheid een matig significant effect op depressie.

    “it was decided to include 88 studies in the analysis. This study obtained a sampling group of 40,068 individuals”

    [S3] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Not stated in abstract

    “loneliness had a moderately significant effect on depression”

    [S3] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Not stated in abstract

    Beperking: De samengevoegde studies zijn grotendeels correlationeel en stellen de richting van het verband niet vast.

  4. [C4]Afhankelijk van de context

    In een review van zeventig gerandomiseerde onderzoeken met 8.259 ouderen hadden de meeste interventies een klein effect; dierondersteunde therapie in langdurige zorg had het grootste effect, maar de heterogeniteit was hoog en de bewijskwaliteit zeer laag.

    “Seventy studies were included in the systematic review (8259 participants)”

    [S4] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Two authors reported being committee members of a Canadian guideline on loneliness and social isolation in older adults; no other disclosures were reported

    “Peer-reviewed randomized clinical trials measuring loneliness and social isolation or support in adults aged 65 years or older”

    [S4] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Two authors reported being committee members of a Canadian guideline on loneliness and social isolation in older adults; no other disclosures were reported

    “Most interventions had a small effect size”

    [S4] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Two authors reported being committee members of a Canadian guideline on loneliness and social isolation in older adults; no other disclosures were reported

    “Animal therapy in long-term care, when accounting for studies with no active controls, had the largest effect size on loneliness reduction”

    [S4] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Two authors reported being committee members of a Canadian guideline on loneliness and social isolation in older adults; no other disclosures were reported

    Beperking: Het kleine aantal studies per interventietype beperkt de conclusies; de bewijskwaliteit was zeer laag.

  5. [C5]Afhankelijk van de context

    In een meta-analyse van 40 gerandomiseerde digitale onderzoeken verminderden psychologische programma's met groeps- of sociale componenten, groepsactiviteiten en robot huisdieren de eenzaamheid; eenvoudig sociaal contact, zelfgestuurde individuele activiteiten en gespreksrobots hadden beperkte invloed.

    “A total of 40 RCTs involving 6062 participants were included”

    [S5] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: The authors declare no known competing financial interests or personal relationships

    “along with group-based activities and robotic pets, were effective in reducing loneliness”

    [S5] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: The authors declare no known competing financial interests or personal relationships

    “In contrast, social contact interventions, self-guided individual activities, and conversational robots showed limited impact”

    [S5] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: The authors declare no known competing financial interests or personal relationships

    “Social media reduction interventions suggested potential benefits, though results were not statistically significant”

    [S5] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: The Authors declare no known competing financial interests or personal relationships

    “The evidence base exhibited moderate to high risk of bias, heterogeneity, and limited long-term follow-up”

    [S5] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: The Authors declare no known competing financial interests or personal relationships

    Beperking: Het bewijs liet een matig tot hoog risico op vertekening, heterogeniteit en beperkte langetermijnfollow-up zien.

  6. [C6]Opkomend

    In een meta-analyse van interventies voor sociale verbondenheid bij jongvolwassenen lieten zes studies gemiddeld een afname van depressie zien, maar de afname van eenzaamheid was niet statistisch significant.

    “Six studies were included; four in-person interventions with higher education students, one online intervention with higher education students, and one intervention for youth involved in street life”

    [S6] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: The authors declare no competing interests

    “The interventions were associated with an overall mean reduction in depression for young adults”

    [S6] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: The authors declare no competing interests

    “there was no overall statistically significant mean reduction in loneliness for young adults in pooled analyses”

    [S6] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: The authors declare no competing interests

    Beperking: De meeste studies hadden enige of matige zorgen over het risico op vertekening.

  7. [C7]Opkomend

    In een meta-analyse van vijfendertig gerandomiseerde onderzoeken met 5.291 ouderen hadden groepsinterventies, langere en frequentere sessies en cognitieve of distress-tolerance-benaderingen grotere effecten.

    “Thirty-five RCTs from 31 published studies (total N = 5291 participants) met review criteria”

    [S7] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Not stated in abstract

    “Meta-regression analysis found that distress tolerance interventions, group interventions, interventions with longer and more frequent sessions, and cognitive or acceptance of aging-focused interventions in older adults had larger effect sizes”

    [S7] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Not stated in abstract

    Beperking: De auteurs melden hoge heterogeniteit en een tendens tot publicatiebias bij cognitieve en sociaal-gedragsmatige activeringsinterventies.

  8. [C8]Afhankelijk van de context

    In een meta-analyse van negentien gerandomiseerde onderzoeken onder zelfstandig wonende ouderen verminderden interventies met sociale steun de eenzaamheid effectief.

    “Nineteen studies met inclusion criteria”

    [S8] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: The authors declared no commercial or financial relationships that could be construed as a potential conflict of interest

    “Social support interventions effectively reduce loneliness among community-dwelling older adults”

    [S8] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: The authors declared no commercial or financial relationships that could be construed as a potential conflict of interest

    Beperking: De samengevoegde onderzoeken vertoonden hoge heterogeniteit.

  9. [C9]Vastgesteld

    Feitelijke sociale isolatie en ervaren eenzaamheid hangen beide samen met een hoger risico op vroegtijdig overlijden; de meta-analyse vond geen verschil tussen objectieve en subjectieve metingen.

    “Actual and perceived social isolation are both associated with increased risk for early mortality”

    [S2] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Not stated in abstract

    “We found no differences between measures of objective and subjective social isolation”

    [S2] · Systematische review / meta-analyse · Belangenconflicten: Not stated in abstract

Bronnen

  1. [S1] Systematische review / meta-analyse. PMID 35140066 · DOI 10.1136/bmj-2021-067068
  2. [S2] Systematische review / meta-analyse. PMID 25910392 · DOI 10.1177/1745691614568352
  3. [S3] Systematische review / meta-analyse. PMID 29792097 · DOI 10.1177/0020764018776349
  4. [S4] Systematische review / meta-analyse. PMID 36251294 · DOI 10.1001/jamanetworkopen.2022.36676
  5. [S5] Systematische review / meta-analyse. PMID 40698012 · DOI 10.1016/j.invent.2025.100856
  6. [S6] Systematische review / meta-analyse. PMID 39150513 · DOI 10.1007/s00127-024-02722-1
  7. [S7] Systematische review / meta-analyse. PMID 40930084 · DOI 10.1111/nyas.70046
  8. [S8] Systematische review / meta-analyse. PMID 41573241 · DOI 10.3389/fragi.2025.1594513

Meer over psychologie

Educatieve informatie, geen medisch advies. Als angst of somberheid hevig is of aanhoudt, of als je gedachten hebt om jezelf iets aan te doen, neem dan contact op met een deskundige of met de lokale hulpdiensten.

Meer psychologische onderwerpen · ONDA Science